Depresyon tanısı alan bireylerde şema terapinin kullanılması üzerine sistematik bir derleme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20079333Anahtar Kelimeler:
Depresyon, Şema Terapisi, sistematik derlemeÖzet
Bu sistematik derleme çalışmasının amacı, depresyon tanısı almış bireylerde Şema Terapisi’nin (ŞT) nasıl uygulandığını ve ne derece etkili olduğunu ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında yalnızca sistematik derleme yöntemi kullanılmış; herhangi bir saha çalışması ya da ölçek uygulamasına yer verilmemiştir. Türkçe ve İngilizce dillerinde yazılmış, 2011–2024 yılları arasında yayımlanmış randomize kontrollü çalışmalar taranarak değerlendirmeye alınmıştır. Derleme süreci, Şubat 2025 ile Mayıs 2025 tarihleri arasında iki ayrı aşamada yürütülmüştür. Belirlenen ölçütlere uyan toplam 16 çalışma detaylı biçimde incelenmiştir. Elde edilen bulgular, Şema Terapisi’nin depresyon belirtilerini azaltmada etkili bir yöntem olduğunu göstermektedir. Özellikle terapiye düzenli katılım ve bireyin erken dönemden taşıdığı uyumsuz şemalara yönelik yapılan yapılandırılmış müdahalelerin, depresif semptomların önemli ölçüde azalmasına katkı sunduğu görülmüştür. “Kusurluluk”, “Terk Edilme”, “Bağımlılık/Yetersizlik” ve “Duygusal Yoksunluk” gibi temel şemalar üzerinde yoğunlaşan terapiler, bireylerin içgörü kazanmasına ve duygusal olarak kendilerini daha iyi tanımalarına yardımcı olmuştur. Tüm bu bulgular, Şema Terapisi’nin depresyon tedavisinde etkili ve sürdürülebilir bir psikoterapi yöntemi olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Akçor, A. (2019). Yetişkinlerde depresyon, anksiyete ve stres belirtileri ile erken dönem uyumsuz şemalar arasındaki ilişkide bilinçli farkındalığın etkisi; Yüksek Lisans Tezi. Lefkoşa: Y.D.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
American Psychiatric Association (1952). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (1st ed.). Washington, DC, American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association (1968). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (2nd ed.). Washington, DC, American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association (1980). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (3rd ed.). Washington, DC, American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association (1987). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (3rd ed., Rev.). Washington, DC, American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed.). Washington, DC, American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association (2000). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed., text rev.). Washington, DC, American Psychiatric Association.
American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC, American Psychiatric Association.
Anber, T., Akar, T., & Altun, F. (2021). Depresyon ve toplum ruh sağlığı. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Dergisi, 2(2), 99-103. https://doi.org/10.54247/SOYD.2021.30
Arendt, I.-M. T. P., Gondan, M., Juul, S., Hastrup, L. H., Hjorthøj, C., Bach, B., Videbech, P., Jørgensen, M. B., & Moeller, S. B. (2024). Schema therapy versus treatment as usual for outpatients with difficult-to-treat depression: Study protocol for a parallel group randomized clinical trial (DEPRE-ST). Trials, 25, 266. https://doi.org/10.1186/s13063-024-07048-w
Bamelis, L., Bloo, J., Bernstein, D., & Arntz, A. (2012). Effectiveness studies. In M. van Vreeswijk, J. Broersen, & M. Nadort (Eds.), The Wiley-Blackwell handbook of schema therapy: Theory, research, and practice (pp. 153-176). John Wiley & Sons.
Baumeister, H., & Parker, G. (2011). Meta-review of depressive subtyping models. Journal of Affective Disorders, 133(1-2), 8-15. https://doi.org/10.1016/j.jad.2011.07.015
Bernstein, D. P., Nijman, H. L. I., Karos, K., Keulen-de Vos, M., de Vogel, V., & Lucker, T. (2012). Schema therapy for forensic patients with personality disorders: Design and preliminary findings of a multicenter randomized clinical trial in the Netherlands. Journal of Forensic Psychiatry & Psychology, 11(3), 312-324. https://doi.org/10.1080/14999013.2012.746757
Brenner, C. (1991). A psychoanalytic perspective on depression. Journal of the American Psychoanalytic Association, 39(1), 25-43.
Bromet, E., Andrade, L. H. S. G., Hwang, I., Sampson, N. A., Alonso, J., de Girolamo, G., de Graaf, R., Demyttenaere, K., Hu, C., Iwata, N., Karam, A. N., Kaur, J., Kostyuchenko, S., Lépine, J.-P., Levinson, D., Matschinger, H., Medina-Mora, M. E., Oakley Browne, M. A., Posada-Villa, J., & Viana, M. C. (2011). Cross-national epidemiology of DSM-IV major depressive episode. BMC Medicine, 9(1), 90. https://doi.org/10.1186/1741-7015-9-90
Carter, J. D., McIntosh, V. V., Jordan, J., Porter, R. J., Frampton, C. M., & Joyce, P. R. (2013). Psychotherapy for depression: A randomized clinical trial comparing schema therapy and cognitive behavior therapy. Journal of Affective Disorders, 151(2), 500–505. https://doi.org/10.1016/j.jad.2013.06.034
Dickhaut, V., & Arntz, A. (2013). Combined group and individual schema therapy for borderline personality disorder: A pilot study. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 44(4), 411-417.
Duman, R. S., Malberg, J., Nakagawa, S., & D’Sa, C. (2000). Neuronal plasticity and survival in mood disorders. Biological Psychiatry, 48(8), 732-739.
Ertekin Pınar, Ş., & Tel, H. (2012). Depresyon tanılı birey ve hemşirelik yaklaşımı. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 3(2), 86-91.
Ghasemkhanloo, A., Atadokht, A., & Sabri, V. (2021). The effectiveness of emotional schema therapy on the severity of depression, emotional dysregulation, and emotional schemas in patients with major depressive disorder. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry, 8(3), 76–88.
Gheisari, M. (2016). The effectiveness of schema therapy integrated with neurological rehabilitation methods to improve executive functions in patients with chronic depression. Health Science Journal, 10(4).
Goldman, L. S., Nielsen, N. H., & Champion, H. C. (1999). Awareness, diagnosis, and treatment of depression. Journal of General Internal Medicine, 14(9), 569–580.
Hashemi, R., & Darvishzadeh, K. (2016). Effectiveness of group schema therapy in reducing the symptoms of major depression in a sample of women. Asian Social Science, 12(6), 232.
Heilemann, M. V., Pieters, H. C., Kehoe, P., & Yang, Q. (2011). Schema therapy, motivational interviewing, and collaborative mapping as treatment for depression among low-income, second-generation Latinas. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 42(4), 473–480.
Helvacı Çelik, F., & Hocaoğlu, Ç. (2016). ‘Major depresif bozukluk’ tanımı, etyolojisi ve epidemiyolojisi: Bir gözden geçirme (‘Major depressive disorder’ definition, etiology and epidemiology: A review). Journal of Contemporary Medicine, 6(1), 51-66.
Humphreys, K. L., LeMoult, J., Wear, J. G., Piersiak, H. A., Lee, A., & Gotlib, I. H. (2020). Child abuse and neglect: The role of depression and emotional regulation. Child Abuse & Neglect, 102, 104361.
Ingram, R. E. (2003). Origins of cognitive vulnerability to depression. Cognitive Therapy and Research, 27(1), 77-88.
Kafes, A. Y. (2021). Depresyon ve anksiyete bozuklukları üzerine bir bakış (An overview of depression and anxiety disorders). Humanistic Perspective: Journal of International Psychological Counseling and Guidance Researches, 3(1).
Karakoc, B., Gülseren, L., Çam, B., Gülseren, Ş., Tenekeci, N., & Mete, L. (2015). Depresyonu olan kadınlarda aile içi şiddetin yaygınlığı ve ilişkili etkenler. Nöropsikiyatri Arşivi, 52(4), 324-330.
Karamustafalıoğlu, O., & Yumrukçal, H. (2011). Depresyon ve anksiyete bozuklukları. Şişli Etfal Hastanesi Tıp Bülteni, 45(2), 65-74.
Karaçam, Z. (2013). Sistematik Derleme Metodolojisi: Sistematik Derleme Hazırlamak İçin Bir Rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.
Kaya, B., & Kaya, M. (2007). 1960’lardan günümüze depresyonun epidemiyolojisi, tarihsel bir bakış. Klinik Psikiyatri, 10(Ek 6), 3-10.
Kendall, K. M., Van Assche, E., Andlauer, T. F. M., Choi, K. W., Luykx, J. J., Schulte, E. C., & Lu, Y. (2021). The genetic basis of major depression. Psychological Medicine, 51(13), 2217-2230.
Kessler, R. C., & Wang, P. S. (2009). Epidemiology of depression. In I. H. Gotlib & C. L. Hammen (Eds.), Handbook of depression (2nd ed., pp. 2-22). Guilford Press.
Kessler, R. C., & Bromet, E. J. (2013). The epidemiology of depression across cultures. Annual Review of Public Health, 34, 119–138.
Kool, M., Van, H. L., Bartak, A., de Maat, S. C. M., Arntz, A., van den Eshof, J. W., Peen, J., Blankers, M., Bosmans, J. E., & Dekker, J. J. M. (2018). Optimizing psychotherapy dosage for comorbid depression and personality disorders (PsyDos): A pragmatic randomized factorial trial using schema therapy and short-term psychodynamic psychotherapy. BMC Psychiatry, 18, Article 252.
Kopf-Beck, J., Müller, C. L., Tamm, J., Fietz, J., Rek, N., Just, L., Spock, Z. I., Weweck, K., Takano, K., Rein, M., Keck, M. E., & Egli, S. (2024). Effectiveness of schema therapy versus cognitive behavioral therapy versus supportive therapy for depression in inpatient and day clinic settings: A randomized clinical trial. Psychotherapy and Psychosomatics, 93(1), 24–35.
Malogiannis, I. A., Arntz, A., Spyropoulou, A., Tsartsara, E., Aggeli, A., Karveli, S., Vlavianou, M., Pehlivanidis, A., Papadimitriou, G. N., & Zervas, I. (2014). Schema therapy for patients with chronic depression: A single case series study. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 45(4), 345-357.
Mete, H. E. (2008). Kronik hastalık ve depresyon. Klinik Psikiyatri, 11(Ek 3), 3-18.
Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & The PRISMA Group. (2009). Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses: The PRISMA Statement. PLoS Medicine, 6(7), e1000097.
Nguyen Steers, M.-L., Wickham, R. E., & Acitelli, L. K. (2014). Seeing everyone else’s highlight reels: How Facebook usage is linked to depressive symptoms. Journal of Social and Clinical Psychology, 33(8), 701-731.
Özdel, K. (2015). Dünden bugüne bilişsel davranışçı terapiler: Teori ve uygulama. Türkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics, 8(2).
Pekgirgin, I., & Güler, A. S. (2024). Bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve depresyon. Current Research and Reviews in Psychology and Psychiatry, 4(1), 75-88.
Rashidi, Z., & Rasooli, A. (2015). Effectiveness of therapeutic schema on reducing the anxiety and depression in patients with major depressive disorder. Journal of Applied Environmental and Biological Sciences, 5(3), 279–285.
Rek, K., Kappelmann, N., Zimmermann, J., Rein, M., Egli, S., & Kopf-Beck, J. (2023). Evaluating the role of maladaptive personality traits in schema therapy and cognitive behavioural therapy for depression. Psychological Medicine, 53(21), 4405–4414.
Renner, F., Arntz, A., Peeters, F. P. M. L., Lobbestael, J., & Huibers, M. (2016). Schema therapy for chronic depression: Results of a multiple single case series. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 51(6), 14–22.
Renner, F., van Goor, M., Huibers, M., Arntz, A., Butz, B., & Bernstein, D. (2020). Short-term group schema cognitive-behavioral therapy for young adults with personality disorders and personality disorder features: Associations with changes in symptomatic distress, schemas, schema modes, and coping styles. Behaviour Research and Therapy, 136, 103743.
Renner, F., Arntz, A., Leeuw, I., & Huibers, M. (2013). Treatment for chronic depression using schema therapy. Clinical Psychological Science and Practice, 20(2), 166–180.
Rondón Bernard, J. E. (2018). Depression: A review of its definition. MOJ Addiction Medicine & Therapy, 5(1).
Sağ, B., (2016). Erken dönem uyumsuz şemalar ve pozitif algının psikolojik dayanıklılık depresyon ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi; Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi.
Saveanu, R. V., & Nemeroff, C. B. (2012). Etiology of depression: Genetic and environmental factors. Psychiatry Clinics of North America, 35(1), 1-23.
Şenkal Ertürk, İ., & Kaynar, G. (2017). KİŞİLİK BOZUKLUKLARINDA ŞEMA TERAPİ YAKLAŞIMI. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(12), 97-114.
Tanrıkulu Kayan, G., İnan, S. Y., & Karataş, Y. (2024). Depresyon tedavisinde kullanılan ilaçların etki mekanizmalarındaki yeni gelişmeler (New developments in the mechanisms of action of drugs used in depression treatment). Arşiv Kaynak Tarama Dergisi / Archives Medical Review Journal, 33(4), 227-233.
Tercanlı, N., & Budak, B. (2012). Çocuğunuz Depresyonda Olabilir!. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 12-18.
Türkçapar, M. H., & Sargın, A. E. (2012). Bilişsel Davranışçı Psikoterapiler: Tarihçe ve Gelişim. JCBPR.
Ünal, S., Küey, L., Güleç, C., Bekaroğlu, M., Evlice, Y. E., & Kırlı, S. (2002). Depresif bozukluklarda risk etkenleri. Klinik Psikiyatri, 5, 8-15.
Ünal, B. (2015). Depresif kişiliklerle psikoterapide olumlu duyguların nesne ilişkisel incelenmesi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 2(3), 14-28.
Van Vreeswijk, M. F., Spinhoven, P., Eurelings-Bontekoe, E. H. M., & Broersen, J. (2012). Changes in symptom severity, schemas and modes in heterogeneous psychiatric patient groups following short-term schema cognitive–behavioural group therapy: A naturalistic pre-treatment and post-treatment design in an outpatient clinic. Clinical Psychology and Psychotherapy, 19(5), 409–421.
Videler, A. C., Rossi, G., Schoevaars, M., van der Feltz-Cornelis, C. M., & van Alphen, S. P. J. (2014). Effects of schema group therapy in older outpatients: A proof of concept study. International Psychogeriatrics, 26(10), 1709–1717.
Wakefield, J. C., Lorenzo-Luaces, L., & Lee, J. J. (2017). Taking people as they are: Evolutionary psychopathology, uncomplicated depression, and distinction between normal and disordered sadness. In T. K. Shackelford & V. Zeigler-Hill (Eds.), The evolution of psychopathology (ss. 37-72). Springer International Publishing.
Watson, D., & Clark, L. A. (1995). Depression and the melancholic temperament. European Journal of Personality, 9(5), 351-366.
Wegener, I., Alfter, S., Geiser, F., Liedtke, R., & Conrad, R. (2013). Schema change without schema therapy: The role of early maladaptive schemata for a successful treatment of major depression. Psychiatry Interpersonal & Biological Processes, 76(1), 1–17.
World Health Organization. (2021, Mart 23). Depression. World Health Organization.
Yıldız, N. G., Aydın, K., Aydın, H. Z., Phiri, Y. V. A., & Yıldız, H. (2024). Türkiye’de depresyonun yaygınlığı ile ilişkili faktörler: Nüfusa dayalı bir çalışma. Türk Psikiyatri Dergisi, 35(3), 167−177.
Yalvaç, H. D. (2012). Depresyonun epidemiyolojisi. Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics, 5(2), 7-13.
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Educational and Social Sciences
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
