Toplumsal cinsiyet rolleri ve psikolojik iyi oluş: Kavramsal bir inceleme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20078924Anahtar Kelimeler:
Toplumsal cinsiyet rolleri, psikolojik iyi oluş, toplumsal rollerÖzet
Toplumsal cinsiyet rolleri, bireylerin toplum içerisinde üstlendikleri sorumluluklar, benimsedikleri davranış kalıpları ve kendilerinden beklenen normlar aracılığıyla psikolojik iyi oluş üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Toplumun kadınlar ve erkekler için öngördüğü bu roller, bireylerin benlik algısının oluşumunu, kimlik gelişimini ve sosyal ilişkilerini doğrudan şekillendirmektedir. Toplumsal cinsiyet rollerinin katı ve değişmez biçimde içselleştirildiği durumlarda, bireylerin özsaygı, kendini kabul ve özerklik düzeylerinin olumsuz etkilendiği; stres, kaygı ve depresyon gibi psikolojik sorunlara daha yatkın hâle geldikleri görülmektedir. Buna karşılık, toplumsal cinsiyet rollerinin daha esnek ve bireysel farklılıklara izin veren biçimde içselleştirilmesi, psikolojik dayanıklılık, öz-yeterlik ve uyumlu baş etme becerilerinin gelişimini destekleyebilmektedir. Psikolojik iyi oluş, bireyin kendisiyle ve çevresiyle kurduğu olumlu ilişkiler, yaşamdan duyduğu doyum ve zorluklarla baş etme kapasitesiyle ilişkili çok boyutlu bir yapı olarak ele alınmaktadır. Bu çalışma, toplumsal cinsiyet rolleri ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkiyi kavramsal ve tematik bir literatür incelemesi çerçevesinde ele almayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, psikoloji ve sosyal bilimler alanında yayımlanmış kuramsal ve ampirik çalışmalar incelenerek, toplumsal cinsiyet rollerinin benlik algısı, baş etme stratejileri ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkileri tematik başlıklar altında değerlendirilmiştir. Çalışmanın, toplumsal cinsiyet rollerinin ruh sağlığı üzerindeki çok boyutlu etkilerini ortaya koyarak, klinik psikoloji ve psikolojik danışma alanına kuramsal katkı sağlaması hedeflenmektedir.
Referanslar
Aydın, E. B. (2023). Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Medya Araştırmalarına Bibliyometrik Bir Bakış. Türkiye Medya Akademisi Dergisi, 3(6), 256-281.
https://doi.org/10.5281/zenodo.8378649
Bjerén, G. (2021). Gender and reproduction. In International migration, immobility and development (pp. 219-246). https://doi.org/10.4324/9781003136125
Cengiz, A. (2013). Kadın ruh sağlığı ve toplumsal cinsiyet; Antalya ilinde bir klinikte uygulama (Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi).
Cingil, T. (2022). Üniversiteli kadın öğrencilerin feminist kimlik gelişimi, toplumsal cinsiyet algısı ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
Çelebi, E. (2022). Medyanın Toplumsal Cinsiyet Rolleri Üzerinde Etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(82), 822-829. https://doi.org/10.17755/esosder.989638
Dahl, G. B., Kotsadam, A., & Rooth, D. O. (2021). Does integration change gender attitudes? The effect of randomly assigning women to traditionally male teams. The Quarterly journal of Economics, 136(2), 987-1030. https://doi.org/10.1093/qje/qjaa047
Dündar, A. H. (2024). Erkek Toplumsal Cinsiyet Rolü Stresi ve Psikolojik İyi Oluş İlişkisinde Duyguları Tanıma ve Duyguların İfadesinin Rolü. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(108), 1080–1087. https://doi.org/10.5281/zenodo.12603051
Jule, A. (2022). Gender theory. In Encyclopedia of Quality of Life and Well-Being Research (pp. 2707–2710). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-17299-1_1137
Kuyumcu, B. (2012). Türk ve İngiliz üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluş duygusal farkındalık ve duygularını ifade etmelerinin ülke ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 1-24. https://arastirmax.com/en/system/files/1066/1013-1254-1-pb.pdf
Löffler, C. S., & Greitemeyer, T. (2023). Are women the more empathetic gender? The effects of gender role expectations. Current Psychology, 42(1), 220-231. https://doi.org/10.1007/s12144-020-01260-8
Mayor-Silva, L. I., Moreno, G., Meneses-Monroy, A., Martín-Casas, P., Hernández-Martín, M. M., Moreno-Pimentel, A. G., & Rodríguez-Leal, L. (2025). Influence of Gender Role on Resilience and Positive Affect in Female Nursing Students: A Cross-Sectional Study. Healthcare, 13(3), 336. https://doi.org/10.3390/healthcare13030336
Morgenroth, T., Sendén, M. G., Lindqvist, A., Renström, E. A., Ryan, M. K. ve Morton, T. A. (2021). Cinsiyet/toplumsal cinsiyet ikiliğini savunmak: Toplumsal cinsiyet kimliğinin rolü ve kapanma ihtiyacı. Sosyal Psikoloji ve Kişilik Bilimi, 12(5), 731-740. DOI: 10.1177/1948550620937188
Osmonova, N. (2023). Üniversite öğrencilerinin meslek seçiminde toplumsal cinsiyet rolü, kariyer kararlılığı ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi).
Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of personality and social psychology, 57(6), 1069.
Ryff, C. D., & Singer, B. H. (2008). Know thyself and become what you are: A eudaimonic approach to psychological well-being. Journal of happiness studies, 9, 13-39. https://link.springer.com/article/10.1007/s10902-006-9019-0
Saraç, S. (2013). Toplumsal cinsiyet. Toplumsal cinsiyet ve yansımaları, 27-32.
Saygan, B. B., ve Uludağlı, N. P. (2021). Yaşam boyu toplumsal cinsiyet rollerinin gelişimi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 13(2), 354-382. ISBN: 978-975-6707-35-7
Sezgin, D. (2015). Toplumsal cinsiyet perspektifinde sağlik ve tibbileştirme. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 18(1), 153-186. https://doi.org/10.18490/sad.63338
Yurdaışık, Özgün E., Karaman, M. A., Atasayar, Özer, İriz, F., & Bakırtaş, E. (2023). Psikolojik İyi Oluşun Eğitim Öğretim Süreçlerindeki Konumu. International Journal Of Social And Humanities Sciences Research (Jshsr), 10(95), 1090–1098.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Educational and Social Sciences
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
